Co to widzenie peryferyjne?

Widzenie peryferyjne to zdolność ludzkiego oka do postrzegania obiektów znajdujących się poza centralnym polem widzenia. Dzięki niemu możemy rejestrować bodźce z obwodowych części pola widzenia, co odgrywa kluczową rolę w orientacji przestrzennej, bezpieczeństwie oraz reagowaniu na ruch. Widzenie peryferyjne pozwala nam np. zauważyć przesuwające się obiekty lub zmiany w otoczeniu, bez konieczności bezpośredniego skupienia wzroku na nich.

Widzenie to jest możliwe dzięki komórkom pręcikowym w siatkówce oka, które są szczególnie wrażliwe na ruch i zmiany światła, zwłaszcza w warunkach słabego oświetlenia. Choć pręciki umożliwiają widzenie w ciemności, nie rozróżniają kolorów, co jest zadaniem komórek czopkowych odpowiedzialnych za widzenie centralne.

Funkcjonowanie widzenia peryferyjnego może być zaburzone przez różne czynniki, takie jak odwarstwienie siatkówki, zwiększone ciśnienie śródgałkowe w jaskrze czy urazy oka. Utrata widzenia peryferyjnego znacząco wpływa na jakość życia, prowadząc do trudności w orientacji i codziennym funkcjonowaniu.¹

Centralne i peryferyjne pole widzenia

Centralne pole widzenia i widzenie peryferyjne pełnią różne, ale uzupełniające się funkcje w procesie widzenia. Widzenie centralne odpowiada za precyzyjne postrzeganie szczegółów i kolorów w centrum pola widzenia, umożliwiając np. czytanie czy rozpoznawanie twarzy. Z kolei widzenie peryferyjne pozwala odbierać bodźce świetlne i dostrzegać ruch na obrzeżach pola widzenia, co jest kluczowe dla orientacji i bezpieczeństwa.

Różnice między widzeniem centralnym a peryferyjnym:

• Widzenie centralne skupia się na ostrości i barwach dzięki komórkom czopkowym siatkówki.
• Widzenie peryferyjne wykorzystuje komórki pręcikowe, które są bardziej wrażliwe na ruch i światło, szczególnie w warunkach słabego oświetlenia.

Problemy z widzeniem obwodowym, takie jak zmniejszony kąt widzenia czy widzenie tunelowe, wynikają z chorób, takich jak jaskra czy odwarstwienie siatkówki. Regularne badania pomagają diagnozować te schorzenia we wczesnym stadium, umożliwiając ich skuteczne leczenie.

Dobre funkcjonowanie obu rodzajów widzenia zapewnia pełną percepcję otaczającego świata i możliwość szybkiego reagowania na bodźce.²

Jak ćwiczyć widzenie peryferyjne?

Widzenie peryferyjne można wzmocnić za pomocą prostych ćwiczeń. Regularny trening wspiera zdolność oka do rejestrowania bodźców na obrzeżach pola widzenia, co jest szczególnie pomocne przy problemach takich jak widzenie tunelowe.

Proste ćwiczenia:

1. Obserwacja ruchu: Patrz na jeden punkt i próbuj dostrzegać obiekty poruszające się na obrzeżach pola widzenia.
2. Rozszerzanie pola widzenia: Skoncentruj wzrok na środku tekstu i próbuj dostrzec słowa po bokach.
3. Ćwiczenia z lustrem: Patrz na swój odbicie w lustrze i próbuj rejestrować ruchy wokół twarzy.

Dlaczego warto ćwiczyć?

Regularne ćwiczenia poprawiają zdolność rejestrowania bodźców i mogą pomóc w opóźnieniu skutków ograniczenia pola widzenia spowodowanego chorobami, takimi jak jaskra.

Utrata widzenia peryferyjnego

Utrata widzenia peryferyjnego to poważny problem, który może znacząco wpłynąć na jakość życia. Osłabienie widzenia obwodowego prowadzi do ograniczenia pola widzenia, co utrudnia codzienne funkcjonowanie, takie jak poruszanie się czy prowadzenie pojazdów.

Przyczyny utraty widzenia peryferyjnego:

• Widzenie tunelowe – najczęściej spowodowane jaskrą, retinopatią barwnikową lub uszkodzeniem nerwu wzrokowego.
• Choroby siatkówki, takie jak odwarstwienie lub zwyrodnienie siatkówki.
• Urazy oka lub głowy, które mogą wpłynąć na nerwy odpowiadające za pole widzenia.

Leczenie zachowawcze i specjalistyczne:

Wczesna diagnoza jest kluczowa dla zapobiegania dalszej utracie widzenia. W zależności od przyczyny, stosuje się krople obniżające ciśnienie w gałce ocznej, laseroterapię lub operacje. Regularne badania i odpowiednie leczenie pomagają spowolnić rozwój chorób i zachować możliwie największy obszar pola widzenia.

Co to znaczy widzenie lunetowe?

Widzenie lunetowe, znane również jako widzenie tunelowe, to zaburzenie charakteryzujące się znacznym ograniczeniem pola widzenia, przez co osoba może widzieć jedynie centralny fragment otoczenia, podobnie jak przez lunetę. Jest to jak patrzenie na odległe obiekty w górach, gdzie ograniczone pole widzenia zmusza do ruchu głowy lub zmiany pozycji, aby dostrzegać inne szczegóły. Objaw ten często towarzyszy poważnym schorzeniom oczu, takim jak jaskra czy retinopatia barwnikowa. Podczas badań okulistycznych, pacjent obserwuje przesuwający się punkt świetlny, co pomaga ocenić stan pola widzenia oraz wykryć ewentualne mroczki.

Przyczyny widzenia lunetowego:

• Wysokie ciśnienie śródgałkowe – występujące w jaskrze, które prowadzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego.
• Choroby siatkówki, takie jak zwyrodnienie barwnikowe siatkówki.
• Choroba – różne choroby, w tym jaskra, mogą prowadzić do postępującego zaniku nerwu wzrokowego, co skutkuje widzeniem tunelowym.
• Jaskrę – jaskra jest jedną z najczęstszych przyczyn widzenia tunelowego, dotykającą około 70 milionów osób na świecie. Choroba ta charakteryzuje się postępującym zanikiem nerwu wzrokowego oraz podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym, co prowadzi do ubytków w polu widzenia, w tym typowego dla jaskry widzenia tunelowego.
• Uszkodzenia neurologiczne, np. w wyniku udaru mózgu.

Jak wpływa na życie codzienne?

Osoby z widzeniem lunetowym mają trudności z dostrzeganiem bodźców świetlnych oraz poruszających się obiektów z różnych kierunków. Przewlekły stres może wpływać na pole widzenia, co prowadzi do trudności w dostrzeganiu otoczenia. W codziennych sytuacjach, takich jak spacer czy prowadzenie samochodu, mogą być bardziej narażone na wypadki. Widzenie tunelowe może wystąpić nagle lub rozwijać się stopniowo.

Badania okulistyczne, takie jak perymetria, pozwalają na diagnozowanie tego rodzaju zaburzeń i monitorowanie ich postępu. Wczesne wykrycie i leczenie schorzenia, np. obniżanie ciśnienia śródgałkowego, może spowolnić rozwój widzenia lunetowego.

Bibliografia:

Rosenholtz, R. (2016). Capabilities and limitations of peripheral vision. Annual Review of Vision Science, 2, 437–457.

Strasburger, H., Rentschler, I., & Jüttner, M. (2011). Peripheral vision and pattern recognition: A review. Journal of Vision, 11(5), Article 13.