Badanie kąta przesączania: gonioskopia

Gonioskopia – badanie kąta przesączania jako kluczowa metoda diagnostyki jaskry

Badanie kąta przesączania, zwane gonioskopią, jest jednym z najważniejszych badań diagnostycznych w okulistyce, szczególnie w kontekście wykrywania i monitorowania jaskry. Gonioskopia, czyli badania kąta przesączania, pozwala na dokładną ocenę kąta przesączania oka, który odpowiada za odpływ cieczy wodnistej z wnętrza gałki ocznej. Jego nieprawidłowe funkcjonowanie może prowadzić do podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego, a w konsekwencji – do rozwoju jaskry. Wczesne rozpoznanie tych zmian jest kluczowe dla zachowania wzroku pacjenta.

Czym jest gonioskopia?

Gonioskopia to specjalistyczne badanie okulistyczne, które pozwala lekarzowi na ocenę kąta przesączania rogówkowo tęczówkowego – przestrzeni między rogówką a tęczówką. Gonioskopia na czym polega? Badanie to ocenia kąt przesączania rogówkowo tęczówkowego w oku, co jest kluczowe w diagnostyce zaburzeń takich jak jaskra czy nadciśnienie oczne. Kąt ten jest odpowiedzialny za odpływ cieczy wodnistej z oka, a jego blokada może prowadzić do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. To właśnie dlatego gonioskopia jest niezbędnym badaniem w diagnostyce jaskry, zwłaszcza jaskry zamykającego kąta, która może prowadzić do szybkiego uszkodzenia nerwu wzrokowego.¹

Wyniki gonioskopii – jak interpretować szerokość kąta przesączania?

Wyniki gonioskopii dostarczają lekarzowi istotnych informacji o stanie kąta przesączania oka, co jest kluczowe w ocenie ryzyka jaskry. Lekarz sprawdza, czy kąt jest otwarty, zamknięty czy częściowo zamknięty, co wpływa na odpływ cieczy wodnistej.

Otwarte kąty przesączania pozwalają na swobodny przepływ cieczy, co zwykle wyklucza jaskrę zamykającego kąta, choć nadal może istnieć ryzyko jaskry otwartego kąta. Zamknięcie kąta oznacza wysokie ryzyko jaskry zamykającego kąta i wymaga natychmiastowej interwencji, aby uniknąć nagłego wzrostu ciśnienia i utraty wzroku. Wyniki częściowego zamknięcia wskazują na potrzebę dalszego monitorowania. Istotnym parametrem jest szerokość kąta przesączania, która wpływa na prawidłowe krążenie cieczy wodnistej w oku oraz wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Lekarz może również analizować obecność blizn lub nieprawidłowych naczyń, które mogą świadczyć o wcześniejszych urazach oka. Gonioskopia pozwala na precyzyjne planowanie dalszego leczenia.²

Jak przebiega badanie gonioskopii – czy jest się czego bać?

Badanie gonioskopii jest szybkie i bezbolesne, trwa zaledwie kilka minut. Przed jego rozpoczęciem, pacjentowi podaje się krople znieczulające, które eliminują dyskomfort związany z aplikacją specjalnej soczewki gonioskopowej na powierzchnię oka. Pacjent musi oprzeć czoło o lampę szczelinową i patrzeć w określonym kierunku, co jest kluczowe dla uzyskania prawidłowych wyników podczas diagnostyki. Soczewka ta, w połączeniu z biomikroskopem, pozwala lekarzowi obejrzeć kąt przesączania i ocenić jego stan.

Po założeniu soczewki gonioskopowej na oko, lekarz dokładnie obserwuje kąty między rogówką a tęczówką, oceniając, czy struktura przesączania działa prawidłowo. Badanie nie wymaga żadnych specjalnych przygotowań i pacjent może wrócić do normalnej aktywności zaraz po jego zakończeniu.³

Jakie mogą wystąpić powikłania po gonioskopii?

Powikłania po gonioskopii są bardzo rzadkie. U niektórych pacjentów może pojawić się krótkotrwałe łzawienie, podrażnienie lub lekkie zaczerwienienie oka, które zazwyczaj ustępują w ciągu kilku godzin. W niektórych przypadkach pacjenci mogą odczuwać uczucie obecności ciała obcego, co jest skutkiem podrażnienia spowodowanego badaniem. W bardzo rzadkich przypadkach może dojść do tymczasowego zamglenia widzenia. Badanie kąta przesączania jest jednak procedurą bezpieczną i wykonywaną rutynowo, a wszelkie ryzyko powikłań jest minimalne.

Dlaczego badanie kąta przesączania jest istotne w diagnostyce jaskry?

Gonioskopia odgrywa kluczową rolę w diagnostyce jaskry, ponieważ pozwala ocenić komorę przednią oka i jak działa mechanizm odpływu cieczy wodnistej w oku. Jaskra to choroba, która prowadzi do stopniowego niszczenia nerwu wzrokowego, często bez wcześniejszych objawów bólowych. Jedną z głównych przyczyn tego procesu jest wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, spowodowany nieprawidłowym funkcjonowaniem kąta przesączania.⁴

Dzięki gonioskopii lekarz może określić, czy kąt jest otwarty, co sugeruje inne przyczyny podwyższonego ciśnienia, czy zamknięty, co wskazuje na możliwość jaskry zamykającego kąta, jednej z bardziej niebezpiecznych form tej choroby. Wczesne wykrycie problemów z kątem przesączania pozwala na szybkie wdrożenie leczenia i zmniejszenie ryzyka poważnych uszkodzeń wzroku.

Jak się przygotować do gonioskopii?

Przygotowanie do gonioskopii jest proste i nie wymaga specjalnych działań. Pacjent nie musi być na czczo, ale powinien poinformować lekarza o stosowanych lekach, szczególnie tych wpływających na ciśnienie wewnątrzgałkowe. Przed badaniem pacjent otrzymuje krople znieczulające, które minimalizują dyskomfort podczas aplikacji soczewki gonioskopowej. Osoby noszące soczewki kontaktowe powinny je zdjąć przed badaniem. Ważne jest, aby pacjent unikał gwałtownych ruchów głową, ponieważ mogą one negatywnie wpłynąć na wyniki badania oraz komfort pacjenta.

Dzień przed badaniem zaleca się unikanie kosmetyków do oczu oraz kontaktu z substancjami drażniącymi, jak dym czy kurz. Ważne jest także poinformowanie lekarza o wcześniejszych problemach zdrowotnych dotyczących oczu, takich jak operacje czy urazy.

Kiedy warto wykonać gonioskopię?

Gonioskopia jest zalecana przede wszystkim u pacjentów, u których istnieje podejrzenie jaskry. Może być również wykonywana u osób z wysokim ciśnieniem wewnątrzgałkowym, urazami oka, wrodzonymi wadami anatomicznymi lub innymi schorzeniami oczu, które mogą wpływać na prawidłowe funkcjonowanie kąta przesączania, w tym krzywiznę obwodowej części tęczówki. Gonioskopia może być także wykonywana w czasie zabiegów chirurgicznych, co jest kluczowe dla oceny stanu gałki ocznej oraz umożliwia ocenę postępu leczenia. Regularne badania tego typu są istotne dla pacjentów z grupy ryzyka, takich jak osoby starsze lub te z obciążeniem genetycznym.

W niektórych przypadkach gonioskopia może być częścią szerszej diagnostyki, obejmującej także inne badania, takie jak tonografia (pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego) czy optyczna koherentna tomografia (OCT), które wspomagają ocenę stanu oka.

Bibliografia:

Teixeira, F., Sousa, D. C., Leal, I., Barata, A., Neves, C. M., & Pinto, L. A. (2020). Automated gonioscopy photography for iridocorneal angle grading. European Journal of Ophthalmology, 30(1), 112–118.

Correia Barão, R., Cutolo, C., Tanito, M., Hommer, A., Faschinger, C., Abegão Pinto, L., & Traverso, C. (2021). Agreement analysis on angle characteristics with automated gonioscopy. Journal of Glaucoma, 30(12), 1039–1046.

Barbour-Hastie, C., Deol, S. S., Peroni, A., Gillan, S., Trucco, E., & Tatham, A. J. (2023). Feasibility of automated gonioscopy imaging in clinical practice. Journal of Glaucoma, 32(3), 159–164.

Craven, E. R., Chopra, V., Goldberg, J. L., Marion, K. M., Chen, X., Chang, C. T., & Chen, M. Y. (2022). Comparison of iridocorneal angle assessments in open-angle glaucoma and ocular hypertension patients: Anterior segment optical coherence tomography and gonioscopy. Clinical Ophthalmology, 16, 1301–1312.