Syndrom suchego oka – czym jest?

Aby widzenie było właściwe, a Twoje oczy czuły się komfortowo, ich przednia powierzchnia pokryta jest cienką warstwą łez. Film łzowy składa się z trzech warstw:

Najgłębsza warstwa jest najcieńsza. Jest to warstwa mucynowa (śluzowa), która produkowana jest przez komórki kubkowe spojówki. Śluz pomaga wodnej warstwie rozprowadzić się równomiernie po oku i wygładza powierzchnię rogówki.

Środkowa warstwa jest najgrubsza. Warstwa ta składa się w 98% z wody, a jej produkcja odbywa się w gruczołach łzowych. Funkcją tej warstwy jest utrzymanie prawidłowego nawilżenia oczu, jak również pomoc w wypłukiwaniu zanieczyszczeń lub ciał obcych, które mogą dostać się do oka. Jej zadaniem jest również dotlenianie rogówki i doprowadzanie do niej składników odżywczych. Nieprawidłowości w warstwie wodnej filmu łzowego prowadzą do wysuszania oczu, a w konsekwencji nawet do tak zwanego syndromu suchego oka.

Najbardziej wierzchnia warstwa jest bardzo cienką warstwą lipidową. Lipidy są produkowane przez gruczoły Meiboma znajdujące się w powiekach oraz gruczoły Zeissa umieszczone na brzegach powiek. Główną funkcją tej warstwy jest zmniejszenie parowania warstwy środkowej. Ponadto warstwa lipidowa zapewnia stabilność filmu łzowego wraz z ochroną oczu przez infekcjami. Umożliwia także proces mrugania powiekami (ich poślizg po powierzchni oka).  

Zespół Suchego Oka ZSO (ang. DES – dry eye syndrome) jest częstym zaburzeniem filmu łzowego

To zwykle złożony problem związany z brakiem prawidłowej objętości łez lub odpowiedniej jakości warstw filmu łzowego. Powoduje zwiększone tarcie i nadmierne złuszczanie się nabłonka rogówki i spojówki. To trochę tak, jak byśmy nie mieli wystarczającej ilości oleju silnikowego w samochodzie, lub byłby to olej nieodpowiedni. Możemy sobie wyobrazić, że po pewnym czasie silnik uległby nieodwracalnym uszkodzeniom. Tak samo jest z naszymi oczami. Brak odpowiedniej jakości lub ilości łez prowadzi do zaburzenia bariery immunologicznej, czego konsekwencją jest rozwój zakażeń i procesów zapalnych.¹

Kogo dotyka najczęściej?

Cierpi na niego znaczna część populacji, zwłaszcza osoby po 40 roku życia, choć coraz częściej dotyczy osób młodszych. Występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn. Na suchość oczu mogą mieć wpływ zmiany hormonalne, środowisko pracy (dym, kurz, pył), częste podróże samochodem lub samolotem czy złe nawyki podczas pracy wzrokowej. Klimatyzowane pomieszczenia, ogrzewanie, długotrwała praca przy komputerze – to tylko niektóre z sytuacji, które mocno wpływają na suchość oczu. Czynnikami ryzyka wystąpienia ZSO są także choroby ochronnego aparatu oka, choroby reumatyczne oraz cukrzyca, a także przyjmowanie niektórych leków, np. przeciwtrądzikowych czy antyalergicznych. Obecnie szacuje się, że co piąta osoba odwiedzająca okulistę skarży się na dolegliwości wskazujące na Zespół Suchego Oka.²

Objawy

Pacjenci cierpiący na Zespół Suchego Oka odczuwają ciągły dyskomfort objawiający się najczęściej:

– uczuciem piasku lub ciała obcego pod powiekami

– podrażnieniem

– pieczeniem

– częstym zmęczeniem oczu

W świecie zwierząt ludzie wypadają bardzo słabo. Ich film łzowy rozpada się w czasie krótszym niż 15 sekund, kiedy u innych zwierząt jest stabilny wiele minut. Po każdym mrugnięciu jego stabilność jest przywracana.

Leczenie zaburzeń filmu łzowego

W zależności od przyczyny choroby, stopnia jej zaawansowania i oczekiwań pacjenta leczenie może być:

• Przyczynowe
• Wspomagające
• Objawowe
• Chirurgiczne

Najczęściej stosuje się leczenie objawowe, ponieważ leczenie przyczynowe jest często bardzo trudne. Jeśli zaburzenia dotyczą warstwy wodnej filmu łzowego, stosuje się w tym celu preparaty nawilżające – tak zwane sztuczne łzy. Zapewniają one nawilżenie powierzchni oka, a składają się głównie z wody i substancji zwiększającej lepkość. Sztuczne łzy dostępne w tej chwili na rynku różnią się zawartością, odczynem pH oraz rodzajem i ilością środków konserwujących. Niestety takie „leczenie” ma swoje wady – krótki okres działania, przez co konieczne jest aplikowanie ich z dużą częstotliwością oraz niemożność wyleczenia z choroby. Jest to jedynie zapobieganie nieprzyjemnym objawom.

Niewątpliwie najbardziej wartościowe jest leczenie przyczynowe, choć ma ono bardzo ograniczone możliwości. Wyeliminowanie bowiem działania szkodliwych czynników środowiskowych bywa niezwykle trudne lub wręcz niemożliwe.

Dużą nadzieję dla pacjentów z ZSO daje pojawienie się na rynku preparatów działających przeciwzapalnie w kroplach do stosowania miejscowego. Aby efekt leczenia był pozytywny kuracja musi trwać kilka miesięcy, by doprowadzić do odbudowy prawidłowych tkanek gruczołu łzowego oraz zwiększenia produkcji fazy wodnej filmu łzowego. Z czasem dochodzi także do poprawy stanu powierzchni oka. W przypadku większych nieprawidłowości w tkance rogówki można rozważyć zabieg chirurgiczny.

Wspomagająco stosuje się również doustne leczenie farmakologiczne oraz terapie światłem na gruczoły Meiboma. Dostępne są także różnego rodzaju zatyczki do kanalików łzowych, opaski rozgrzewające czy chusteczki do dbania o higienę oczu i aparatu ochronnego.

Uzupełnieniem leczenia może być właściwa dieta i suplementacja niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, których źródłem są orzechy, tłuste ryby, olej rzepakowy czy soja.

Warto pamiętać, że istotne jest postawienie szybkiej diagnozy i prawidłowe dobranie leczenia. Dlatego nie należy zwlekać z wizytą u okulisty, gdy doświadczasz opisanych wyżej objawów.

Więcej przeczytasz także na: https://blikpol.pl/leczenie-zespolu-suchego-oka

Bibliografia:

Szcześniak, G., Kiełczewska, A., & Kiełczewska, A. (2025). Dry eye syndrome: Mechanism, diagnosis and treatment strategies. Journal of Education, Health and Sport, 79, 58739.

Trzciński, B., Kowalczyk, P., Gugała, O., Winogrodzki, I., Stryczek-Schlusche, A., Furczyńska, A. M., Socha, W., Gęsińska, A., Paszkiewicz, H., & Nowak, K. (2025). Dry eye disease – risk factors, pathogenesis, diagnostic methods, clinical manifestations and treatment – new literature reports. International Journal of Innovative Technologies in Social Science, 2(3).