Laserowa korekcja wzroku obowiązkowa dla pilotów amerykańskich myśliwców?

Rozmowa z lek.  med. Andrzejem Królem – chirurgiem okulistą, absolwentem Akademii Marynarki Wojennej w Łodzi.

Laserowa korekcja wzroku. Coraz gorętszy temat…

Rzeczywiście. Coraz częściej pacjenci o to pytają i coraz więcej osób się na nią decyduje. Laserowa korekcja wzroku jest coraz popularniejszą i coraz tańszą metodą na pozbycie się okularów czy kłopotów z użytkowaniem soczewek kontaktowych. Pozwala na pełne funkcjonowanie w każdych warunkach np. w nocy, a jest szczególnie polecana dla ludzi aktywnych, uprawiających sporty ekstremalne takie jak nurkowanie, skoki spadochronowe, jazda na rowerze czy motocyklu, gdzie występuje konieczność używania kasków ochronnych przez co zakładanie okularów jest szczególnie trudne, a często wręcz niemożliwe.
Dedykowana jest również kobietom, którym okulary psują wypracowany wizerunek, lub przeszkadzają w codziennej pracy np. modelki czy stewardesy.

Laserowa korekcja wzroku ma już swoją historię, a kiedy się zaczęła?

Początek chirurgii refrakcyjnej – bo tak nazywa się ta dziedzina okulistyki – datuje się na lata 70-te ubiegłego wieku. Radziecki okulista prof. Fiodorow zapoczątkował metodę promienistych nacięć rogówki, które modelowały jej przednią powierzchnię powodując zmniejszenie wady wzroku w oku krótkowzrocznym(tzw. minusy). W latach 80-tych ubiegłego wieku do modelowania rogówki zaprzęgnięto laser. Od tego czasu następuje gwałtowny wzrost jakości i ilości wykonywanych zabiegów metodą laserową.

Pierwszą metodą laserową, którą wykorzystuje się do dnia dzisiejszego jest metoda PRK polegająca na wykorzystaniu promienia laserowego do zmiany krzywizny rogówki w efekcie czego uzyskuje się korekcję wady wzroku. Metoda wykorzystywana głównie w leczeniu krótkowzroczności do – 8 dioptrii (minusy) lub nadwzroczności (+) do 4 dioptrii. W toku rozwoju tej dziedziny okulistyki rozwijano nowe metody korekcji wad wzroku takie jak LASEK, LASIK czy epi-LASIK.

Równocześnie powiększał się zakres i rodzaj korygowanych wad. Różnice między tymi metodami są dla większości pacjentów niezbyt zrozumiałe. Wybór metody leczenia najkorzystniejszej dla danego pacjenta odbywa się podczas spotkania z lekarzem, gdzie w toku rozmowy pacjent przedstawia charakter swojej pracy i oczekiwania co do efektu leczenia. Po szczegółowych badaniach oczu, podczas których wykonuje się obrazowanie (mapowanie) przedniej części rogówki, określa się grubość rogówki, stan dna oka oraz oczywiście wielkość wady dokonuje się wyboru metody leczenia, która zostaje przedstawiona do akceptacji pacjentowi.

W trakcie badań kwalifikacyjnych określa się wielkość wady, którą można zniwelować podczas operacji. Standardowo poruszamy się w obszarze od – 10 dioptrii dla krótkowidzów do +6 dioptrii dla dalekowidzów z astygmatyzmem do 5 dioptrii. Możemy również wykonywać zabiegi tzw. starczowzroczności, gdzie osoby po 40 roku życia – w znacznej części przypadków – będą mogły – po takim zabiegu – czytać bez pomocy okularów.

Laser excimerowy to podobno nie sam laser, ale cały system kilku urządzeń w jednym. Technika ogólnie pędzi do przodu, a co w laserowej korekcji?

Obecny w Blikpolu laser excimerowy VISX STAR S4 IR amerykańskiej firmy AMO wykorzystuje najnowsze technologie śledzenia ruchu gałki ocznej (Eye Tracker), rejestracji tęczówki niwelującej ruchy cyklotorsialne gałki ocznej (Iris Registration) oraz używa zmiennej częstotliwości pracy lasera (VRR) z jednoczesną zmianą średnicy ablacji (VSS). System ten pozwala dokonać korekcji wzroku w sposób uwzględniający wszelkie indywidualne parametry oka. Metoda ta nosi nazwę Advanced CustomVue. Technika ta dzięki wykorzystaniu analizy WaveFront zastosowanej w urządzeniu WaveScan pozwala na zindywidualizowaną korekcję dopasowaną komputerowo do zróżnicowanych wymagań pacjentów. Technika pomiaru „aparatu optycznego” pacjenta wykorzystuje analizę Fouriera która jak dotąd nie jest wykorzystywana w żadnym innym urządzeniu tej klasy.

Dzięki tak zaawansowanej technologii pomiaru możliwe jest korygowanie nie tylko podstawowych wad refrakcji z dokładnością do setnych części dioptrii, ale również wad związanych z jakością widzenia co określane jest mianem aberracji wyższego rzędu. Można to porównać do robienia butów na miarę u szewca, gdzie oprócz długości stopy brane są pod uwagę wszystkie inne charakterystyczne dla danej osoby cechy jego stopy. W sklepie obuwniczym wszystkie buty są uśrednione, tak, aby pasowały na jak najwięcej stóp. Podczas laserowej korekcji wzroku tzw. Advanced CustomVue pacjenci odczuwają znaczną poprawę widzenia w nocy, w półmroku czy przy niekorzystnych warunkach pogodowych. Wrażenia takie zgłaszane są także przez osoby nie noszące okularów a posiadające taką wadę tzw. aberracje wyższego rzędu. Dolegliwości powyższe są szczególnie uciążliwe podczas prowadzenia samochodu w nocy, kiedy rozmyte światła pojazdów jadących z naprzeciwka powodują dyskomfort jazdy kierowcy.

Lasery excimerowe innych producentów tego nie mają?

Wiele urządzeń innych producentów wykorzystuje metody zoptymalizowane, które pozwalają na wykonanie laserowej korekcji na podstawie długości gałki ocznej i krzywizny rogówki, bez uwzględnienia wielu specyficznych dla danego oka kryteriów. Niejednokrotnie posiadany przez Blikpol system Advanced CustomVue z analizą WaveFront wykorzystywany jest do „dokorygowywania” operacji wykonywanych metodami zoptymalizowanymi. Lekarze starają się, aby każdemu pacjentowi zaproponować korekcję dokładnie dla jego wady i anatomii oka uwzględniającą wszystkie jego parametry. Wykorzystywane są przy tym wspomniane wcześniej urządzenie WaveScan z analizą WaveFront. WaveScan jest częścią składową lasera, bada on zarówno wadę wzroku jak i aberracje wyższego rzędu, ponadto w czasie tego badania zaznaczane są charakterystyczne punkty na rogówce pacjenta, które służą później do jego identyfikacji i prawidłowego, bardzo dokładnego modelowania rogówki. Na WaveScanie planowane jest leczenie każdego oka indywidualnie.

Najważniejsze dla pacjenta jest bezpieczeństwo zabiegu. Jak można określić, czy dany system jest naprawdę dobry ? Każdy producent twierdzi, że to właśnie jego urządzenie „jest najlepsze na świecie”…

Ja na swój użytek staram się dowiedzieć jak długo na rynku działa dany producent i jaka jest opinia użytkowników o jego urządzeniach. Tu akurat sprawa jest prosta. VISX pierwsze lasery wprowadził w 1987 roku i od tego czasu stale je udoskonala. Aktualnie wytwarza urządzenia będące 4 generacją laserów excimerowych.
Potwierdzeniem skuteczności systemu jest łączna ilość zainstalowanych na świecie systemów VISX, przy czym w Stanach Zjednoczonych około połowy wszystkich zainstalowanych laserów to lasery VISX. To one używane są m.in. do operacji oczu pań i panów podczas popularnego programu telewizyjnego „Extremalne metamorfozy”. Ale najwyższy certyfikat nadało im wojsko.

Wojsko? Przecież, jak słyszałem wojsko nie pozwala na wykonywanie takich zabiegów w niektórych swoich formacjach jak np. w lotnictwie, czy marynarce wojennej…

To się w ostatnich latach radykalnie zmieniło. Podam przykład. Identyczny jak posiadany przez Blikpol system laserowy VISX STAR 4S IR został dopuszczony i wykorzystywany jest – jako jedyny system na świecie – do korekcji wad wzroku pilotów amerykańskich sił powietrznych. W większości przypadków piloci posiadają dokorygowywane wady szczątkowe lub rezydualne poprzez zastosowanie zindywidualizowanej procedury Advanced CustomVue. Piloci przecież muszą widzieć doskonale. Podobnie jest z personelem NASA. Laserowa korekcja wad wzroku została zaaprobowana przez dowództwo Sił Lotniczych Armii Amerykańskiej jako obowiązkowa dla części kluczowego personelu i obecnie już w co najmniej 17 bazach lotniczych pracują lasery VISX.

A jak jest w polskim wojsku?

W Polsce obecnie prowadzone są badania kliniczne nad wykorzystaniem metody laserowej korekcji wzroku dla pilotów. Blikpol jest gotowy do wykonywania takich zabiegów dla ludzi z tzw. służb mundurowych działających w skrajnych warunkach jak np. wojsko, straż pożarna czy policja. Często lekarze dopuszczający kandydatów do służby np. w policji kierują ich na zabieg korekcji wzroku.

Kiedy warto, kiedy nie warto operować?

Operacje laserowej korekcji wzroku przeznaczone są dla osób powyżej 21 roku życia z ugruntowaną wadą wzroku, bez schorzeń oka takich jak np. jaskra, stany zapalne przedniego odcinka oka, nasilone alergie, zaćma, odwarstwienie siatkówki, oczopląs itp. Również okres ciąży i karmienia piersią jest przeciwwskazaniem do tego typu zabiegów.
Wszystko zależy od pacjenta i jego organizmu. Jego odczucia na temat swojego widzenia i oczekiwań co do wyniku końcowego są tu najważniejsze. Lekarz tylko sprawdza czy ma on szansę na doprowadzenie do pożądanego rezultatu. Parametry brzegowe są określone, ale każdorazowo trzeba przeprowadzić dokładne badanie aparatu wzroku dla każdego oka i każdego pacjenta indywidualnie. I dopiero po tym pierwszym dokładnym badaniu kwalifikacyjnym można coś pewnego powiedzieć.
Generalnie, na tym poziomie zaawansowania technologicznego, przy spełnieniu powyższych warunków zdrowotnych operacje są bardzo skuteczne i wybitnie poprawiają komfort życia większości pacjentów.

A jakie jest ryzyko, że operacja się nie uda ?

Jak we wszystkich działaniach chirurgicznych o charakterze inwazyjnym istnieje również ryzyko nie uzyskania efektu w pełni zadowalającego, choć w przypadku procedur zindywidualizowanych CustomVue ryzyko to jest praktycznie najmniejsze z możliwych.
Ogólnie ryzyko określone przez FDA (Organizacja Badawczo-Kontrolna działająca w ramach Ministerstwa Zdrowia USA) – na podstawie niezależnych badań – w Stanach Zjednoczonych, gdzie wykonano dotąd kilka milionów takich operacji, wynosi mniej niż 1% przypadków.

Dziękuję za rozmowę.